Słowo radcy. Część II. Wolność wypowiedzi. Model komunikacyjny

Wolność wypowiedzi, podobnie jak tajemnica radcowska, to złożona instytucja prawna, immanentnie związana z wykonywaniem zawodu zaufania publicznego, będąca równocześnie jednym z filarów społeczeństwa demokratycznego i demokratycznego państwa prawa, stanowiąca warunek sine qua non realizacji prawa do sprawiedliwości. Instytucja wolności wypowiedzi radcy prawnego (rozumiana jako zespół ściśle powiązanych ze sobą norm prawnych, tworzących funkcjonalną całość dla regulacji konkretnego obszaru życia, czyli całokształt regulacji odnoszących się do wolności słowa i swobody wypowiedzi, obejmujących określenie przedmiotu ochrony, sposobu tej ochrony, wytyczenia granic wolności i wskazania konsekwencji jej naruszenia) jest jak obosieczny miecz – poszerzając wolność słowa radcy prawnego wprowadzono jednak równocześnie ostrzejsze kryteria ocenynaruszenia granic wolności wypowiedzi i specyficzne konsekwencje ich przekroczenia, mające na celu ochronę godności zawodu.

Godność zawodu, konstytuująca jego prestiż, w praktyce znajduje wyraz, z jednej strony, w wyobrażeniu społecznym o zawodzie, które w drodze projekcji przenoszone jest na poszczególne osoby wykonujące ten zawód, generując oczekiwania i wyobrażenia dotyczące tych osób, kształtując przy tym wzorce i schematy zachowań zawodowych dla osób wykonujących ten zawód. Z drugiej strony, godność zawodu znajduje wyraz w oczekiwaniu określonego postępowania od osób wykonujących ten zawód, sankcjonowanego odpowiedzialnością dyscyplinarną. Radca prawny jest w tym kontekście „strażnikiem” wartości wspólnoty, w której partycypuje, powinien unikać jakiegokolwiek zachowania, które może przynosić ujmę zbiorowości radcowskiej, bez względu na związek z wykonywaniem zawodu, powinien stanowić wzór godny naśladowania dla społeczeństwa.

Analiza wolności wypowiedzi w odniesieniu do procesu komunikacji wymaga prezentacji niezbędnych ustaleń z zakresu szeroko rozumianej teorii komunikacji i językoznawstwa, zrelatywizowanych jednak do wypowiedzi radcy prawnego. W związku z tym zostanie zaprezentowany model komunikacji, a następnie poddane analizie jego elementy, przede wszystkim jednak zostaną wykazane korzyści płynące z wykorzystania modelu kwadratu komunikacyjnego von Thuna, dla precyzowania granic wolności wypowiedzi i oceny konsekwencji ich przekroczenia.